Jicht

Wat is jicht?

Jicht is een vorm van acute artritis: een plotseling optredende, hevige ontsteking van een gewricht, die na een aantal dagen tot ongeveer twee weken vanzelf weer wegtrekt. De ontsteking wordt veroorzaakt door de vorming van urinezuurkristallen in en rond het gewricht, als gevolg van een langdurig verhoogd urinezuurgehalte in het bloed (hyperurikemie).

Bij een aanval begint het gewricht pijn te doen en zwelt het vervolgens snel en fors op, vaak binnen enkele uren tot ongeveer een dag bereikt de pijn zijn hoogtepunt. Na de aanval neemt het gewricht geleidelijk weer zijn normale vorm aan.

Waarom vooral de grote teen?

De basis van de grote teen is de bekendste locatie van jicht, vandaar de klassieke bijnaam "podagra" of "het pootje". Bij ongeveer de helft van de mensen is dit gewricht ook de plek van de allereerste jichtaanval; in de loop van de ziekte raakt de grote teen bij circa negen op de tien mensen met jicht op enig moment betrokken. Ook de middenvoet, enkel en knie zijn veelvoorkomende locaties.

Hoe ontstaat jicht?

Jicht ontstaat doordat het lichaam te veel urinezuur aanmaakt, of, vaker, te weinig urinezuur via de nieren uitscheidt. Hierdoor stijgt het urinezuurgehalte in het bloed, en op een gegeven moment kunnen zich kristallen vormen die neerslaan in en rond het gewrichtskraakbeen. Het afweersysteem reageert op deze kristallen met een hevige ontstekingsreactie, wat de zwelling en pijn tijdens een aanval verklaart.

Erfelijke aanleg speelt hierbij een rol, met name via genetische factoren die de uitscheiding van urinezuur door de nieren beïnvloeden, maar jicht is beter te omschrijven als een aandoening met meerdere bijdragende factoren dan als een puur erfelijke ziekte. Overgewicht, verminderde nierfunctie, bepaalde medicijnen (zoals plaspillen) en het metabool syndroom vergroten eveneens de kans.

Welke rol spelen voeding en alcohol?

Overvloedig eten en drinken, met name alcohol (vooral bier) en voeding rijk aan purines (zoals rood vlees, orgaanvlees en schaal- en schelpdieren), kan een jichtaanval uitlokken. Dit is echter een uitlokkende factor, niet de onderliggende oorzaak van de ziekte zelf, vandaar dat de term "de ziekte van de dronkaards" feitelijk onterecht is.

Jicht komt vooral voor bij volwassen mannen; bij vrouwen treedt de aandoening doorgaans pas na de menopauze op, wanneer de beschermende invloed van oestrogeen op de urinezuuruitscheiding wegvalt.

Behandeling

Een acute jichtaanval wordt meestal behandeld met ontstekingsremmende medicatie, zoals NSAID's, colchicine of, wanneer dit niet mogelijk is, corticosteroïden. Bij herhaalde aanvallen of aanhoudend verhoogd urinezuur kan de arts urinezuurverlagende medicatie voorschrijven om nieuwe aanvallen en blijvende gewrichtsschade te voorkomen. Een gezonde leefstijl, met aandacht voor gewicht, alcoholgebruik en voeding, ondersteunt deze behandeling, al is dit meestal niet voldoende als enige aanpak.

Wat kan een inlegzool wel en niet betekenen?

Een inlegzool kan de onderliggende oorzaak van jicht, en dus ook de ontstekingsreactie zelf, helaas niet wegnemen — dat is en blijft een medische behandeling. Wel kan een aangepaste correctiezool met een afwikkelvoorziening het lopen tijdens en na een aanval enigszins vergemakkelijken, door het pijnlijke gewricht te ontlasten tijdens de afwikkeling van de voet.

Bronnen: Roddy E, et al. The first metatarsophalangeal joint in gout: a systematic review and meta-analysis. Journal of Foot and Ankle Research, 2015;8:41. Gout and Pseudogout. Medscape / eMedicine, laatst bijgewerkt 2026. NHG-Standaard Jicht, Nederlands Huisartsen Genootschap.