Hielpijn - hielspoor - fasciitis plantaris

Wat is fasciitis plantaris?

Fasciitis plantaris is een van de meest voorkomende oorzaken van hielpijn. De plantaire fascia is een stevige, taaie band van bindweefsel (geen spier- of bandweefsel, zoals soms wordt gedacht) die onder de voet loopt, van de hiel tot aan de voorvoet, en die de voetboog mee ondersteunt. Door overbelasting kan er spanning ontstaan op de plek waar deze band aan het hielbeen vasthecht, met pijnklachten tot gevolg.

Een kanttekening bij de naam: bij langer bestaande klachten blijkt uit weefselonderzoek vaak geen klassieke ontsteking, maar eerder een sluipend, degeneratief proces in het bindweefsel, vergelijkbaar met wat inmiddels ook bekend is van peesklachten elders in het lichaam, zoals bij de achillespees. Om die reden spreken vakspecialisten tegenwoordig steeds vaker van plantaire fasciopathie in plaats van fasciitis, al blijft de oude naam in de praktijk het meest gebruikt.

Herkenbare klachten

• Een scherpe, goed aan te wijzen pijn onder de hiel.
• Pijn tijdens het staan of lopen, met name aan de onderzijde van de hiel.
• Drukpijn wanneer er op het hielbeen wordt gedrukt.
• Soms een lichte zwelling.
• Kenmerkende ochtend- en startpijn: de eerste stappen na een periode van rust, bijvoorbeeld 's ochtends uit bed, doen flink pijn. Dit komt doordat de fascia tijdens rust wat verkort en bij de eerste belasting weer plotseling wordt opgerekt. Na een paar stappen neemt de pijn vaak af, om na langdurig staan of lopen later op de dag weer toe te nemen.

Bij hevige klachten kan het zelfs lastig worden om de voet normaal af te wikkelen, waardoor lopen duidelijk moeizamer gaat.

Wat is een hielspoor, en is dat de oorzaak van de pijn?

Een hielspoor (calcaneusspoor) is een klein, benig uitsteeksel aan het hielbeen, zichtbaar op een röntgenfoto. Het ontstaat doordat er door herhaalde trekkracht kleine beschadigingen ontstaan op de plek waar de fascia aan het bot vasthecht; tijdens het herstel daarvan kan er reactief nieuw bot worden aangemaakt.

Belangrijk om te weten: een hielspoor op zichzelf hoeft geen pijn te veroorzaken. Veel mensen hebben een hielspoor op de foto zonder ooit klachten te hebben gehad, en omgekeerd hebben lang niet alle mensen met fasciitis plantaris een hielspoor. Wanneer een hielspoor wél pijn geeft, komt dat meestal niet door het botpuntje zelf, maar door de overbelaste peesaanhechting eromheen — al kan in sommige gevallen ook directe druk van het botuitsteeksel, of druk op een langslopende zenuw, bijdragen aan de klachten.

Vetpad-syndroom: een andere mogelijke oorzaak

Niet alle hielpijn is fasciitis plantaris. Soms zit de oorzaak in het beschermende vetkussen onder de hiel zelf, dat gevoelig is geworden of dunner is geworden door een trauma of door leeftijdsgebonden afname van het vetweefsel. Dit vetpad-syndroom voelt anders aan dan fasciitis plantaris en vraagt vooral om een goede demping van de hiel om de klachten te verlichten.

Risicofactoren

• Overgewicht een hoger lichaamsgewicht vergroot de belasting op het lengtegewelf en daarmee de rek op de fascia.
• Intensieve, herhaalde belasting, zoals hardlopen of zaalsporten met veel sprong- en stopbewegingen.
• Een afwijkende voetstand, zoals een doorgezakte voet.
• Beperkte beweeglijkheid van de kuit en achillespees, waardoor de fascia extra wordt belast bij het afwikkelen van de voet.
• Langere tijd staan voor het werk, en leeftijd (de klacht komt het meest voor rond middelbare leeftijd).

Behandeling

De behandeling van fasciitis plantaris duurt vaak enige maanden, maar de meeste mensen knappen met een conservatieve aanpak goed op. Anders dan vroeger vaak werd gedacht, staat gerichte rek- en oefentherapie tegenwoordig centraal in de behandeling — specifiek rekken van de plantaire fascia zelf, in combinatie met rekoefeningen voor de kuitspieren, blijkt aantoonbaar effectief voor zowel kortdurende als langdurigere pijnvermindering. Rust alleen is meestal niet voldoende.

Aanvullend kunnen de volgende maatregelen helpen:

• Gewichtsvermindering, indien van toepassing.
• Aangepast, goed ondersteunend schoeisel en het tijdelijk beperken van belastende activiteiten.
• Inlegzolen, eventueel met een uitsparing ter hoogte van een pijnlijk hielspoor, om de druk te verminderen.
• Nachtspalken, die de fascia 's nachts op lengte houden en zo de ochtendpijn kunnen verminderen.
• Kortdurend gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers voor verlichting van de klachten.
• Bij hardnekkige klachten kan gerichte manuele therapie, shockwave-behandeling, of in laatste instantie een injectie of operatie worden overwogen, dat laatste is overigens zelden nodig.

Bronnen: Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL, et al. Heel Pain – Plantar Fasciitis: Revision 2023. Clinical Practice Guidelines linked to the ICF, Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 2023;53(12):CPG1–CPG39. doi:10.2519/jospt.2023.0303 Nweke TC. Comprehensive Review and Evidence-Based Treatment Framework for Optimizing Plantar Fasciitis Diagnosis and Management. Cureus, 2025. doi:10.7759/cureus.88745